Кыргызстанда өлкөгө көп жылдар бою өзгөчө жетишпей келген тармак — өзүнүн өнөр жай өндүрүшү акырындык менен өнүгүп жатат. Завод-фабрикалар курулуп, жаңы жумуш орундары түзүлүп, инфраструктура өнүгүүдө. Мындай ири долбоорлордун бири — Чүй облусундагы «Терек-Таш» цемент өндүрүшү. Долбоорго жалпы $150 млн инвестиция салынган.
Долбоорду кыргызстандык «Терек-Таш» ЖЧКсы жана «ЗЕНИТ» фирмасы ЖЧКсы ишке ашырган.
Ошол эле учурда өндүрүштү түзүүдө кытайлык технологиялык өнөктөш — TIANJIN CEMENT DESIGN AND RESEARCH INSTITUTE (SINOMA-TCDRI) маанилүү роль ойногон. Бул компания менен жабдууларды долбоорлоо, жеткирүү жана монтаждоо боюнча келишим түзүлгөн.
Башкача айтканда, бул — кытай технологиялары жана жабдуулары колдонулган кыргызстандык өндүрүш. Кытай тарап өндүрүштү заманбап технологиялар жана жабдуулар менен камсыздаган.
Долбоордун масштабы да олуттуу.
Кемин районунда суткасына 3800 тонна, башкача айтканда жылына 1 млн тоннадан ашык клинкер өндүрө турган завод иштеп жатат.
Ысык-Ата районунда экинчи завод — цемент майдалоочу завод жайгашкан. Анын өндүрүмдүүлүгү жылына 1,5 млн тоннага чейин жетет.
Эң негизгиси — завод кыргызстандык чийки зат менен иштейт. Акиташ жана чопо Кемин районунан, көмүр Жумгал районунан, гипс Сузак районунан алынат. Жылына 25 миң тонна темир рудасы гана Казакстандан келет. Бирок компания бул маселени башка ата мекендик жер казынасын пайдалануучулар менен биргеликте чечүүнүн үстүндө иштеп жатат. Максат — бул чийки затты да жергиликтүү булактан камсыз кылуу.
Бул эмне үчүн маанилүү?
Буга чейин Кыргызстандын түндүгү цементке болгон керектөөсүн толук камсыздай албай, жыл сайын Казакстандан 600 миң тоннага чейин цемент сатып алып келген. Жылына 3 млрд сомдон ашык каражат сыртка чыгып турган.
Эми бул продукциянын олуттуу бөлүгү Кыргызстандын ичинде өндүрүлөт.
Компания заводго гана эмес, инфраструктурага да инвестиция салууда.
Жаңы-Жол айылынан карьерге чейин 24 км технологиялык жол курулган. Мындан тышкары Бишкек–Торугарт унаа жолунан Жаңы-Жол айылына чейинки дагы 13 км жол капиталдык оңдоодон өткөрүлүүдө.
$7 млн ашык суммага 200дөн ашуун техника сатылып алынган. 700гө жакын жумуш орду түзүлгөн.
2025-жылы 1,076 млн тонна цемент өндүрүлүп, сатылган. Бюджетке 500 млн сомдон ашык салык жана камсыздандыруу төгүмдөрү төлөнгөн. 2026-жылга 1,5 млн тонна цемент өндүрүү жана бюджетке 700 млн сомдон ашык төлөм жүргүзүү пландалууда.
Экологиялык багыт да каралган. Компания кытайлык илимий-изилдөө институттары менен биргеликте Бишкек ЖЭБинин күлүн цемент өндүрүшүндө кошумча материал катары колдонуу мүмкүнчүлүгүн изилдеген. Изилдөөлөр анын мүмкүн экенин көрсөткөн.
Мындай долбоорлордун артында эмне турганын көрүү маанилүү. Бул жөн гана завод эмес.
Бул — Кыргызстанда казылып алынган чийки заттын кайра Кыргызстанда иштетилиши. Бул — жумуш орундары, салыктар, жолдор, техника жана аймактардын өнүгүшү. Ал эми заманбап кытай технологиялары менен жабдуулары өндүрүштү заманбап жана натыйжалуу кылууга жардам берип жатат.
Өлкө дал ушундай жол менен өнүгүшү керек: даяр продукцияны импорттоого гана таянбастан, өз заводдорубузду куруп, жумуш орундарын түзүп, керектүү продукцияны өлкө ичинде өндүрүүгө умтулуу зарыл.
